W samym sercu Pomorza Zachodniego znajduje się Dzika Zagroda w Jabłonowie — miejsce, które stało się jednym z najważniejszych punktów działań na rzecz odbudowy populacji rysia w Polsce. To tutaj działa zespół Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego, realizując program reintrodukcji tych drapieżników do północnej części kraju.
Na teren ośrodka trafiają rysie wymagające opieki oraz osobniki przeznaczone do dalszej hodowli. Dobór par odbywa się z uwzględnieniem ich pochodzenia oraz różnorodności genetycznej. Celem jest stworzenie możliwie stabilnej i zróżnicowanej populacji, której potomstwo będzie mogło w przyszłości zasilić dziką populację.
To tutaj, co roku powtarza się ten sam, wyjątkowy proces – w zagrodach na świat przychodzą młode rysie, które po kilkunastu miesiącach przygotowań opuszczają zagrody i rozpoczynają samodzielne życie na wolności.
Film pokazuje jeden rok z życia młodych rysi — od narodzin do momentu wypuszczenia. Jest fragmentem większego, wieloletniego programu odbudowy populacji tego gatunku. Cykl rozwoju staramy się odtworzyć w warunkach jak najbardziej zbliżonych do naturalnych, stale obserwując zwierzęta i dostosowując sposób prowadzenia hodowli.
Wiosna. Początek
Na przełomie maja i czerwca przychodzą na świat młode rysie.
Pierwsze tygodnie życia spędzają w specjalnie przygotowanych gniazdach stworzonych jako schronienie oraz jako miejsce wykoceń. Konstrukcja gniazd nawiązuje do naturalnych kryjówek, z których korzystają samice w środowisku naturalnym — są to miejsca osłonięte, spokojne i trudnodostępne.
Po kilku tygodniach młode zaczynają opuszczać gniazdo. Na początku poruszają się ostrożnie i pozostają blisko matki. Stopniowo poznają najbliższe otoczenie i zaczynają eksplorować teren zagrody.
W tym okresie bardzo ważną rolę odgrywa zabawa. W jej trakcie młode ćwiczą koordynację ruchową, zachowania związane z polowaniem i interakcjami społecznymi.
Lato. Czas nauki
W kolejnych miesiącach młode rysie intensywnie rozwijają swoje umiejętności. Dorosłe osobniki poświęcają im dużo uwagi.
Lato to również moment przeprowadzania rutynowych zabiegów weterynaryjnych. Są to jedne z nielicznych sytuacji, w których konieczna jest bezpośrednia ingerencja człowieka.
Podczas krótkiego odłowu młode są ważone, oceniany jest ich stan zdrowia oraz potwierdzana płeć. Pobierane są również próbki włosów do analiz genetycznych. Zwierzęta są szczepione i znakowane mikrochipem, co umożliwia ich identyfikację w przyszłości.
Procedury te prowadzone są możliwie sprawnie i w ograniczonym czasie, aby zminimalizować stres zwierząt.
Jesień. Gotowość
Jesienią młode rysie osiągają już znaczną samodzielność. Sprawnie poruszają się po całym terenie zagrody i intensywnie eksplorują otoczenie.
Zmienia się również ich wygląd. Młode szybko rosną, a proporcje ich ciała zaczynają przypominać sylwetkę dorosłych rysi. Rozwijają się także ich zdolności motoryczne i orientacja w terenie.
Ten etap jest ważny dla utrwalania zachowań potrzebnych w późniejszym, samodzielnym życiu.
Zima. Sprawdzian
Pierwsza zima jest dla młodych rysi jednym z najtrudniejszych okresów w życiu. W warunkach naturalnych przeżywa ją jedynie połowa młodych osobników.
To czas dalszego doskonalenia zdobytych umiejętności oraz adaptacji do trudniejszych warunków środowiskowych — niższych temperatur, śniegu oraz zmieniającej się dostępności pokarmu.
W tym okresie młode rysie stają się wyraźnie bardziej niezależne, choć nadal pozostają w pobliżu matki.
Przedwiośnie. Ostatni etap przygotowań
Wraz z końcem zimy rozpoczynają się intensywne przygotowania do wypuszczenia młodych na wolność.
W Dzikiej Zagrodzie w Jabłonowie przeprowadzana jest ostatnia kontrola weterynaryjna. Zwierzęta są ponownie ważone, oceniany jest ich stan zdrowia oraz ogólna kondycja.
Każdy osobnik otrzymuje obrożę telemetryczną. Dzięki niej możliwe jest późniejsze monitorowanie wędrówek, wyboru siedlisk oraz przeżywalności zwierząt już po wypuszczeniu.
Dzień zero — wypuszczenie
Moment wypuszczenia przypada zazwyczaj na koniec marca lub początek kwietnia. Termin dostosowywany jest indywidualnie do kondycji zwierzęcia.
W naturze jest to okres, w którym młode rysie stopniowo oddzielają się od matki i rozpoczynają samodzielne życie.
Część osobników wywożona jest we wcześniej wytypowane miejsca i wypuszczana ze specjalnych skrzyń transportowych.
Inne młode opuszczają zagrodę samodzielnie w ramach metody „born to be free”. W ogrodzeniu pozostawia się niewielkie przejście, dzięki któremu zwierzęta mogą same zdecydować o momencie opuszczenia zagrody. Przez pewien czas zdarza się, że wracają jeszcze w pobliże matki, zanim ostatecznie rozpoczną samodzielne życie.
Od początku 2019 roku w ramach projektu wypuściliśmy już 112 rysi.
Pierwsze efekty
Najważniejszym dowodem na powodzenie prowadzonego przez nas projektu, są doniesienia o kolejnych pokoleniach rysi rodzących się już na wolności.
Jednym z takich przykładów jest Enzo — syn Asi, samicy pochodzącej z projektu prowadzonego przez Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze. Urodził się na wolności w maju ubiegłego roku.
Jego obecność jest potwierdzeniem, że proces odbudowy populacji rysia w zachodniej Polsce już się rozpoczął.
Powrót tego gatunku do środowiska naturalnego jest procesem długotrwałym.
Wymaga dalszego monitoringu, ochrony siedlisk, edukacji oraz budowania społecznego zrozumienia dla roli dużych drapieżników w ekosystemach.
Przyszłość rysi wciąż w dużej mierze zależy od człowieka.
__________________
Działania te realizuje Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze w ramach Projektu LIFE LYNX PL LT DE „Rozszerzenie zasięgu populacji rysia w północnej Polsce”, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej,
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i Fundacji WWF Polska.
Partnerami w projekcie są:
Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze – Dzika Zagroda
WWF Polska
Nadleśnictwo Spychowo, Lasy Państwowe
Ekosistemų apsaugos centras
Rewilding Oder Delta
#LIFEprogramme
#LIFEproject
#LIFEprojects
#LIFEAmplifier
#EUGreenDeal
#EUBiodiversity
#Natura2000
#PomorzeZachodnie
#DzikaZagrodaJabłonowo
#ZTP
#ZachodniopomorskieTowarzystwoPrzyrodnicze
#TworzymyHisytorięPowrotuRysia
#PowrótRysia
📷 Marta JaKa i Miłosz Kowalewski
Polish 
English