{"id":2572,"date":"2026-04-21T11:36:35","date_gmt":"2026-04-21T11:36:35","guid":{"rendered":"https:\/\/rysie.org\/?p=2572"},"modified":"2026-04-21T11:39:06","modified_gmt":"2026-04-21T11:39:06","slug":"historia-lupka-o-tym-jak-rys-pisze-scenariusz-na-serial-przygodowy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rysie.org\/en\/historia-lupka-o-tym-jak-rys-pisze-scenariusz-na-serial-przygodowy\/","title":{"rendered":"Historia Lupka. O tym, jak ry\u015b pisze scenariusz na serial przygodowy."},"content":{"rendered":"\n
\n

<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

Lupek to jeden z ponad 110 rysi wypuszczonych w ramach reintrodukcji rysi Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego. Przywie\u017ali\u015bmy go z Niemiec w maju 2023 roku. Ju\u017c na samym pocz\u0105tku dostarczy\u0142\u00a0nam mocnych wra\u017ce\u0144: tu\u017c przed od\u0142owieniem w wildparku Lupek podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 ucieczki! Zdo\u0142a\u0142 przeskoczy\u0107 ogrodzenie, uciec z zagrody i przebiec przez ca\u0142y o\u015brodek. Zatrzyma\u0142 si\u0119 dopiero przed zagrod\u0105 z wilkami, kt\u00f3re wyra\u017anie go zainteresowa\u0142y. Zapatrzy\u0142 si\u0119 na nie na tyle d\u0142ugo, \u017ce uda\u0142o si\u0119 go schwyta\u0107. Tak dosta\u0142 swoje imi\u0119. Lupek, zdrobnienie od \u201elupus\u201d \u2013 \u0142aci\u0144skiej nazwy wilka – Canis lupus.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Niemcy 2023 rok – przygotowanie Lupka do transportu do Polski<\/em><\/p>\n\n\n\n


Po okresie adaptacji w Dzikiej Zagrodzie zosta\u0142 wypuszczony na wolno\u015b\u0107. Wtedy zwykle \u2013 jak w wi\u0119kszo\u015bci takich historii \u2013 kontakt wizualny si\u0119 ko\u0144czy. Lecz dzi\u0119ki telemetrii zacz\u0119li\u015bmy obserwowa\u0107 jego losy. Lupek rozpocz\u0105\u0142 nadzwyczaj przygodowe \u017cycie. Ku naszemu zdziwieniu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce podj\u0105\u0142 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 na p\u00f3\u0142noc, a\u017c nad Ba\u0142tyk! Spotkali\u015bcie kiedy\u015b rysia na pla\u017cy? Miejcie oczy otwarte, bo Lupek udowodni\u0142, \u017ce to mo\u017cliwe! I w dodatku wybiera\u0142 si\u0119 tam dwukrotnie. Pierwszy raz wiosn\u0105 2024 roku \u2013 zaw\u0119drowa\u0142 nad jezioro Kopa\u0144 i doszed\u0142\u00a0a\u017c do Jaros\u0142awca. Ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa zosta\u0142 wtedy przez nas od\u0142owiony i translokowany w g\u0142\u0105b l\u0105du. Ale Lupkowi spacery nad morzem najwyra\u017aniej przypad\u0142y do gustu. Jesieni\u0105 podj\u0105\u0142 kolejn\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 nad Ba\u0142tyk \u2013 tym razem na teren S\u0142owi\u0144skiego Parku Narodowego. Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do obszaru intensywnie u\u017cytkowanego przez cz\u0142owieka – po raz kolejny zosta\u0142 od\u0142owiony.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Pierwsza kontrola Lupka w terenie oraz mapa jego w\u0119dr\u00f3wek nad morze<\/em><\/p>\n\n\n\n


Ry\u015b w Polsce przez lata pozostawa\u0142 gatunkiem s\u0142abo rozpoznanym w skali populacyjnej. Informacje o jego prze\u017cywalno\u015bci, w\u0119dr\u00f3wkach czy przyczynach \u015bmiertelno\u015bci by\u0142y rozproszone. Dopiero rozw\u00f3j telemetrii \u2013 wdro\u017conej na du\u017c\u0105 skal\u0119 przez Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze \u2013 zacz\u0105\u0142 t\u0119 luk\u0119 wype\u0142nia\u0107.

Czym s\u0105 zbierane dane?
Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce telemetria to tylko sygna\u0142 VHF odbierany anten\u0105 oraz przemieszczaj\u0105cy si\u0119 punkt GPS na mapie. W rzeczywisto\u015bci – ry\u015b, kt\u00f3rego najcz\u0119\u015bciej si\u0119 nie widzi.
Pomi\u0119dzy technologi\u0105 i natur\u0105 – s\u0105 jeszcze ludzie: osoby prowadz\u0105ce obserwacje w terenie oraz interpretuj\u0105ce zbi\u00f3r danych zza biurka.
Czasami to w\u0142a\u015bnie umiej\u0119tna ocena sytuacji i analiza danych w aplikacji – ratuj\u0105 \u017cycie zwierz\u0119cia.

Dzi\u015b aktywnych jest blisko 50 obro\u017cy. Ka\u017cda z nich to ci\u0105g lokalizacji, kt\u00f3ry mo\u017cna prze\u0142o\u017cy\u0107 na konkretne dane dotycz\u0105ce zwierz\u0119cia. To w\u0142a\u015bnie z tych danych wiemy, \u017ce:
\u2013 najtrudniejszym okresem jest pierwsza zima po wypuszczeniu,
\u2013 prze\u017cywalno\u015b\u0107 w tym czasie spada nawet do oko\u0142o 50%,
\u2013 m\u0142ode rysie podejmuj\u0105 dalekie i ryzykowne migracje,
\u2013 cz\u0119\u015b\u0107 zagro\u017ce\u0144 \u2013 choroby, urazy \u2013 pozostaje niewidoczna bez bezpo\u015bredniej kontroli.

Dlatego monitoring nie ko\u0144czy si\u0119 na \u015bledzeniu punkt\u00f3w na mapie. Obejmuje te\u017c selektywne kontrole terenowe. Przeprowadzane po to, by sprawdzi\u0107 co\u015b, czego nie wida\u0107 w danych: kondycj\u0119 zwierz\u0119cia.

W przypadku Lupka taka kontrola okaza\u0142a si\u0119 kluczowa.
Podczas ostatniej – zaplanowanej – rutynowej wymiany obro\u017cy \u2013 okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ry\u015b ten by\u0142 w z\u0142ym stanie. Liczne rany na pysku, rozleg\u0142y ropie\u0144 w okolicy pod\u017cuchwowej, wyra\u017ane wychudzenie. Lupek prawdopodobnie stoczy\u0142\u00a0walk\u0119 z innym rysiem. Uraz utrudnia\u0142 mu polowanie i jedzenie, a to szybko prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na jego kondycj\u0119.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Od\u0142owienie Lupka – marzec 2026, na \u015brodkowym zdj\u0119ciu rana utrudniaj\u0105ca zwierz\u0119ciu polowanie oraz jedzenie<\/em><\/p>\n\n\n\n


Lupek trafi\u0142 do naszego O\u015brodka Rehabilitacji rysi w Dzikiej Zagrodzie w Jab\u0142onowie, pod opiek\u0119 weterynarza. Przeszed\u0142 zabieg oczyszczenia i szycia g\u0142\u0119bokiej rany, otrzyma\u0142 antybiotyk i leki przeciw\u015bwierzbowe. Przed wypuszczeniem przeprowadzone zosta\u0142y jeszcze badania kontrolne. Po miesi\u0105cu Lupek zosta\u0142 wypuszczony – w miejscu, z kt\u00f3rego go od\u0142owili\u015bmy \u2013 w dobrej kondycji, zdolny do dalszego funkcjonowania na wolno\u015bci.

To historia pisana przez jednego rysia, ale zbudowana dok\u0142adnie z tych samych element\u00f3w, co kilkadziesi\u0105t innych: sygna\u0142, analiza, decyzja, interwencja \u2013 albo jej brak, je\u015bli nie jest potrzebna.
Bez obro\u017cy ten scenariusz mia\u0142by inne – tragiczne zako\u0144czenie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Badania kwalifikuj\u0105ce Lupka do ponownego wypuszczenia<\/em><\/p>\n\n\n\n


Telemetria nie jest dodatkiem do projektu. Jest jego rdzeniem. To dzi\u0119ki niej reintrodukcja nie ko\u0144czy si\u0119 w momencie otwarcia klatki i wypuszczenia zwierz\u0119cia. Dla pracownik\u00f3w ZTP przechodzi w etap monitoringu, analizy i \u2013 w razie potrzeby \u2013 interwencji. To r\u00f3wnie\u017c narz\u0119dzie, kt\u00f3re wynosi skal\u0119 naszej wiedzy o rysiu na zupe\u0142nie inny poziom ni\u017c np. fotopu\u0142\u0105pki. Jeszcze do niedawna pojedyncze obserwacje rysia by\u0142y wydarzeniem. Dzi\u015b mamy ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 danych: \u015bcie\u017cki przemieszczania, tempo eksploracji, wybory siedliskowe, reakcje na presj\u0119 cz\u0142owieka. Wiemy, kiedy ry\u015b upolowa\u0142\u00a0ofiar\u0119. Wiemy, gdzie i kiedy samica rysia si\u0119 koci. Wiemy te\u017c, kiedy sygna\u0142\u00a0staje si\u0119 niepokoj\u0105cy, a ry\u015b potrzebuje pomocy, bo po odczytach mo\u017cna pozna\u0107, \u017ce zarazi\u0142\u00a0si\u0119 \u015bwierzbem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Lupek jest jednym z wielu. Ale jest \u017cywym dowodem na to, ile zawdzi\u0119czamy jednej obro\u017cy telemetrycznej. Jego historia dobrze pokazuje, czym w praktyce jest wsp\u00f3\u0142czesna ochrona du\u017cych drapie\u017cnik\u00f3w: po\u0142\u0105czeniem biologii, technologii i decyzji podejmowanych w oparciu o dane, a nie domys\u0142y i przypadkowe spotkania. Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze ka\u017cdego dnia analizuje sp\u0142ywaj\u0105ce dane \u2013 w razie potrzeby, pracownicy s\u0105 gotowi do podj\u0119cia akcji.

Dzia\u0142ania te realizuje Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze w ramach Projektu LIFE LYNX PL LT DE \u201eRozszerzenie zasi\u0119gu populacji rysia w p\u00f3\u0142nocnej Polsce\u201d, wsp\u00f3\u0142finansowanego ze \u015brodk\u00f3w Unii Europejskiej, Narodowy Fundusz Ochrony \u015arodowiska i Gospodarki Wodnej<\/a> i Fundacji WWF Polska<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Partnerami w projekcie s\u0105:<\/p>\n\n\n\n

Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze – Dzika Zagroda<\/a><\/p>\n\n\n\n

WWF Polska<\/a><\/p>\n\n\n\n

Nadle\u015bnictwo Spychowo, Lasy Pa\u0144stwowe<\/a><\/p>\n\n\n\n

Ekosistem\u0173 apsaugos centras<\/a><\/p>\n\n\n\n

Rewilding Oder Delta<\/a><\/p>\n\n\n\n

#LIFEprogramme<\/a> #LIFEproject<\/a> #LIFEprojects<\/a> #LIFEAmplifier<\/a> #EUGreenDeal<\/a> <\/a>#EUBiodiversity<\/a> <\/a>#Natura2000<\/a>.

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lupek to jeden z ponad 110 rysi wypuszczonych w ramach reintrodukcji rysi Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego. Przywie\u017ali\u015bmy go z Niemiec w maju 2023 roku. Ju\u017c na samym pocz\u0105tku dostarczy\u0142\u00a0nam mocnych wra\u017ce\u0144: tu\u017c przed od\u0142owieniem w wildparku Lupek podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 ucieczki! Zdo\u0142a\u0142 przeskoczy\u0107 ogrodzenie, uciec z zagrody i przebiec przez ca\u0142y o\u015brodek. Zatrzyma\u0142 si\u0119 dopiero przed zagrod\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-2572","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly"],"gutentor_comment":0,"pbg_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false,"trp-custom-language-flag":false},"pbg_author_info":{"display_name":"Roksana Bary\u0142o","author_link":"https:\/\/rysie.org\/en\/author\/roksana\/","author_img":"Roksana Bary\u0142o"},"pbg_comment_info":" No Comments","pbg_excerpt":"Lupek to jeden z ponad 110 rysi wypuszczonych w ramach reintrodukcji rysi Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego. Przywie\u017ali\u015bmy go z Niemiec w maju 2023 roku. Ju\u017c na samym pocz\u0105tku dostarczy\u0142\u00a0nam mocnych wra\u017ce\u0144: tu\u017c przed od\u0142owieniem w wildparku Lupek podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 ucieczki! Zdo\u0142a\u0142 przeskoczy\u0107 ogrodzenie, uciec z zagrody i przebiec przez ca\u0142y o\u015brodek. Zatrzyma\u0142 si\u0119 dopiero przed zagrod\u0105…","uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false,"trp-custom-language-flag":false},"uagb_author_info":{"display_name":"Roksana Bary\u0142o","author_link":"https:\/\/rysie.org\/en\/author\/roksana\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Lupek to jeden z ponad 110 rysi wypuszczonych w ramach reintrodukcji rysi Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego. Przywie\u017ali\u015bmy go z Niemiec w maju 2023 roku. Ju\u017c na samym pocz\u0105tku dostarczy\u0142\u00a0nam mocnych wra\u017ce\u0144: tu\u017c przed od\u0142owieniem w wildparku Lupek podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 ucieczki! Zdo\u0142a\u0142 przeskoczy\u0107 ogrodzenie, uciec z zagrody i przebiec przez ca\u0142y o\u015brodek. Zatrzyma\u0142 si\u0119 dopiero przed zagrod\u0105…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rysie.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2572","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rysie.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rysie.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rysie.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rysie.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2572"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rysie.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2572\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2579,"href":"https:\/\/rysie.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2572\/revisions\/2579"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rysie.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rysie.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2572"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rysie.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}